Actueel

De effecten van 'immersive media'

Hilversum, 7 oktober 2019

Kijkwijzer en PEGI zijn classificatiesystemen die informeren over de mogelijke effecten van media op kinderen. Deze systemen zijn vooral gericht op de inhoud van films, programma's en games. Bij immersive media is ook de vórm van media een onderwerp om over na te denken en mee te nemen in de voorlichting over mediaproducties. 

Vooral in games wordt steeds meer gebruik gemaakt van immersive media zoals VR (virtual reality), die de gebruiker helemaal onderdompelen in een virtuele omgeving en soms zelfs afsluiten voor de werkelijke, fysieke wereld. Wat is dat precies, VR en immersive media? Wat weten we over de effecten, en wat nog niet? En hoe kun je daarmee omgaan?



Laten we bij het begin beginnen: wat is dat, immersive media?
De Nederlandse vertaling van immersion is onderdompeling: immersive media dompelen je onder in een andere realiteit. Onder immersive media vallen een aantal mediatypes, waaronder AR (Augmented Reality) en VR (Virtual Reality). Bij AR kun je denken aan de populaire mobiele game Pokémon Go, waarbij je buiten allerlei Pokémon kan vangen via je telefoon. Maar ook de filters op Snapchat zijn een voorbeeld van AR. Bij VR zet je een bril op waarmee je een virtuele wereld om je heen kunt bekijken en waardoor de echte wereld als het ware verdwijnt. Immersive media worden ingezet in de techniek, in de medische wereld en in het onderwijs.

Kinderen krijgen vooral te maken met immersive media via entertainment en in lesmateriaal. Het aanbod van VR-games in (online) winkels wordt steeds groter en er zijn tal van AR-games en -apps. In deze PDF-brochure van Kennisnet wordt het gebruik van VR op school besproken.

Wat weten we (en wat niet)
In de Kennisnet-brochure over VR in het onderwijs vertelt de Amerikaanse analist David Kleeman dat ‘lange tijd werd aangenomen dat VR misschien wel slecht was voor kinderen’. Hij geeft daarbij aan dat daarvoor alsnog geen aanwijzingen zijn maar dat voorzichtigheid desondanks geboden blijft. 

Immersive media zorgen voor een intense beleving. Dat geldt voor de fysieke ervaring maar ook voor de mentale. In het boek ‘Experience on Demand’ geeft Jeremy Bailenson aan dat kinderen een VR-beleving kunnen ervaren als ‘echt’. Een onderzoek aan de Stanford Universiteit (PDF) bevestigt dat: daarin herinnerden sommige kinderen zich een VR-belevenis alsof die echt gebeurd was. 

Maar of kinderen een VR-ervaring ook als spannender of enger ervaren, en of het schadelijke effecten op hen heeft, is echter nog vrij onbekend. Uit het genoemde onderzoek aan Stanford blijkt bijvoorbeeld dat kinderen van VR-beelden ongeveer net zo veel (of weinig) last hebben als van tv-beelden. Maar die kinderen keken geen griezelige, spannende of gewelddadige beelden. Daarover is wel wát onderzoek gedaan, maar onder volwassen studenten – daaruit kunnen dus geen conclusies worden getrokken over het effect op kinderen. 

 

Voorzichtigheid

In het kader van voorzichtigheid geven verschillende aanbieders van AR- en VR-games dan ook waarschuwingen. Sony geeft bijvoorbeeld aan dat PlayStation VR niet geschikt is voor kinderen onder 12 en waarschuwt bovendien voor misselijkheid en desoriëntatie. Niantic, de uitgever van Pokémon Go, waarschuwt er in het spel en in de gebruikersvoorwaarden voor dat je je bewust moet blijven van je omgeving – mensen raken soms zo ‘ondergedompeld’ in immersive media dat ze hun omgeving kunnen vergeten. Oculus Rift, een grote speler op het gebied van VR en VR-games, geeft een ‘comfortscore’ op haar website. Hierin wordt aangegeven of een game comfortabel, gemiddeld of intens is.



Kortom: er is nog een hoop te onderzoeken op het gebied van immersive media zoals VR en het effect daarvan op kinderen. Bij het NICAM, de organisatie achter Kijkwijzer, houden we de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. In de weging van de classificaties is rekening gehouden met heftige beelden in VR games, hoewel je dit (nog) niet specifiek terugziet in de voorlichting. Het NICAM reflecteert echter continu hoe ouders en kinderen het beste geïnformeerd kunnen worden.

Wat kun je doen?
o Infomeer je over de Kijkwijzer- of PEGI- classificatie.
o Neem de waarschuwingen en tijdslimieten van uitgevers in acht.
o Bekijk (met je kind) deze aflevering van Het Klokhuis over AR.
o Speel zelf een game vóór je kind het speelt: uiteindelijk ken jij, als ouder, je kind het beste. Door een spel zelf uit te proberen kun je beter inschatten of de beleving misschien te intens zal zijn. Kinderen kunnen misselijk worden, het verlies van controle ervaren en het kan ze angstig maken.
o Houd onze website in de gaten, of bekijk dit dossier van onze netwerkpartner Mediawijsheid.
o Bekijk deze lezing van Jeremy Bailenson over VR (Engelstalig).

Toepassingen
Immersive media zoals AR en VR bieden veel kansen en er worden steeds meer toepassingen voor gevonden. Tijdens de Dutch Media Week, van 4 tot en met 13 oktober 2019, is er bijvoorbeeld een tentoonstelling waarbij je 50 kunstwerken kunt bekijken via een VR-bril. Ook is er op het Media Park in Hilversum een heuse ‘Immersive Zone’ waar AR- en VR-games worden gedemonstreerd.
terug naar nieuwsoverzicht