Invloeden
Kennis Mediagebruik Invloeden Tips Meer info



Een leuke tijdsbesteding

De meeste televisiekijkers en spelers van computerspelletjes hebben één ding gemeen. Of ze nu veel of weinig voor het scherm zitten, als ze kijken vinden ze dat leuk en gezellig. En dat is heel duidelijk een positieve invloed van de media. Kinderen laten zich, net als volwasse­nen, onderhouden door wat het beeldscherm te bieden heeft; het ontspant, informeert en brengt vermaak. Allerlei series en quizzen leveren veel gezelligheid: samen rond de buis zitten en praten over gekke, spannende of ingrijpende dingen op televisie. Spelletjes, op hun beurt, leveren spanning: wie haalt het snelst de meeste punten?

Gemakkelijk beïnvloedbaar
Ouders en leerkrachten weten ook heel goed dat kinderen zich gemakkelijk laten beïnvloeden door de televisie en computerspelletjes. Veel meer dan door een boek kunnen ze er zichtbaar plezier aan beleven en laten ze er hun spelgedrag door leiden. Maar van de televisie en computer kunnen ze ook eerder onrustig worden of zich wilder of agressiever gaan gedragen. Kinderen kijken nu eenmaal nog niet met dezelfde ogen als volwassenen; soms gaan de programma’s nog te snel voor ze (ondertiteling!!); soms kunnen ze nog niet voldoende onderscheid maken tussen fantasie en werkelijkheid; en soms weten ze nog te weinig van de grote mensenwereld om alle informatie goed te kunnen plaatsen.

Negatieve effecten
Televisie kijken en computeren kun je moeilijk combineren met andere vrijetijdsbestedin­gen zoals lezen of sporten. En als kinderen kijken of computer spelletjes spelen, spelen ze niet buiten met vriendjes, slapen ze niet of helpen ze niet met het huishouden. En steeds tot in de kleine uurtjes achter een beeldscherm zitten is ook niet gunstig voor de concentratie op school. Elke ouder weet dat, maar het kan geen kwaad om daar van tijd tot tijd eens bewust bij stil te staan.
Andere negatieve effecten van televisie hebben niet zo zeer te maken met hoe lang kinderen kijken of computeren, maar met wat ze zien of wat ze spelen. Volgens wetenschappers staat het nu wel vast dat geweldbeelden kinderen kunnen schaden. Hoe groot het effect van het geweld is, hangt vooral af van de kinderen, en van hoe het mediageweld wordt getoond. Mediageweld kan drie soorten effect hebben: 1) angstig reageren, 2) afstompen, en 3) gewelddadig gedrag vertonen.

Bang voor de grote wolf
De meeste ouders zullen beamen dat angstreacties na geweldbeelden zorgelijk zijn. Een beetje bang zijn is helemaal niet erg, maar soms wordt het voor kinderen te gortig. Nacht­merries, slecht slapen of bedplassen komen dan ook regelmatig voor als kinderen met programma’s of spelletjes worden geconfronteerd waar ze eigenlijk nog niet aan toe zijn. Bij het kijken of spelen zitten ze dan misschien zenuwachtig te frie­melen. Een dag later spelen ze dan opvallend ruw of juist heel stil. Het zijn effec­ten die voor elke ouder of leerkracht makkelijk waarneembaar zijn. Volgens Nederlands onderzoek is 7% van de basisschoolkinderen wel eens zo bang van vervelende televisiebeelden, dat ze er dagen later nog last van hebben.
Als kinderen ergens bang door zijn, komt dat omdat ze de beelden nog niet goed kunnen begrijpen. Ze ervaren de dingen in hun fantasie als echt, of denken dat de gevaren ook dicht bij hen in de buurt kunnen voorkomen. Hele jonge kinderen denken dat veel dingen op televisie echt zijn of zelfs in het toestel zitten. Zo kan een peuter al uit zijn doen worden ge­bracht door een eenvoudige ruzie in een poppen- of teken­film.
Oudere kinderen kunnen bang worden van oorlogsbeelden, honger in arme landen, werkloos­heid of het broeikaseffect. Maar gespeelde ‘enge` dingen in politieseries en griezelfilms kunnen hen ook beangstigen. Kinderen weten wel dat de programma`s slechts gemaakt zijn, maar door de muziek en techniek kunnen sommige beelden toch nog heel indrukwekkend overkomen. Zeker beelden van situaties die voor kinderen herkenbaar of voorstelbaar zijn. Als je het aan kinderen vraagt, zijn veel genoemde angstigmakende televisieseries bijvoorbeeld: Commissaris Rex, Buffy the Vampire Slayer en The X-files.

Wat kan dat nou voor kwaad?
Als kinderen vaak geweldbeelden zien, kan het ertoe leiden dat ze gaan wennen aan geweld. Agressief gedrag wordt dan als een gewoon middel gezien om een probleem op te lossen; kinderen stompen dan af. Overigens treedt dat effect niet alleen bij kinderen op. Ook volwassenen gaan geweld minder erg vinden als ze het vaker zien.

Geweld is geen spelletje
Wanneer kinderen mediageweld gewoon gaan vinden, is het een kleine stap om zich dan ook gewelddadig te gaan gedragen tijdens het spelen met vriendjes of gewoon op straat. Omvangrijke wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat kinderen inderdaad beïnvloed kunnen worden. Het effect van mediageweld op de kleine agressie, zoals schoppen, slaan, pesten en vechten, is tamelijk groot. De kans dat kinderen zich zo gaan gedragen na het zien van televisiegeweld is 1 op 10. Meestal gaat het om korte termijn effecten. Direct na het zien van een programma of het spelen van een computerspel imiteren kinderen de geweldacties, of zijn ze zo opgewonden dat ze ´vergeten´ zich aardig te gedragen.

Welke kinderen zijn beïnvloedbaar?
Mediageweld werkt niet automatisch op kinderen in. Sommige kinderen laten zich makkelijker beïnvloeden dan andere. Uit onderzoek weten we dat de invloed van mediageweld het grootst is bij:
· jongere kinderen (zij kunnen het geweld en de gevolgen nog niet goed in een context plaatsen);
· jongens (die hebben vaak een grotere voorkeur voor geweld en actie en worden minder snel bang);
· kinderen die smullen van geweld (zij leven zich meer in de helden in en keuren het geweld eerder goed);
· minder vaardige kinderen (kinderen die het op school wat minder goed doen en psychisch onzekere kinderen hebben vaak meer moeite afstand te nemen van het getoonde geweld).

Door welke programma’s en spelletjes?
Uit onderzoek is bekend dat:
· kinderen makkelijker geweld overnemen of gewoon gaan vinden als het getoonde geweld realistisch is, dat wil zeggen als het in kinderogen serieus en geloofwaardig is. Als kinderen door het geweld heen prikken, zullen zij het niet snel overnemen in hun gedrag.
· geweld meer effect heeft als het door de helden of ‘goede’ hoofdpersonen wordt uitgeoefend. Met de boeven en slechteriken gaan kinderen niet snel akkoord.
· er een grotere kans op geweldeffecten is als het mediageweld wordt beloond of als de pijnlijke gevolgen van de geweldacties buiten beeld blijven. Programma`s die sympa­thie wekken voor de slachtoffers van geweld, hebben een tegen­overge­steld effect. Kinde­ren die zo`n programma zien worden juist minder agressief en keuren geweld eerder af.
· gewelddadige programma’s of spelletjes meer effect hebben als er veel actie, beeldwisselingen, harde geluiden en opwindende beelden in voorkomen. Kinderen worden daar onrustiger van, waardoor ze hun eigen grenzen vergeten.

Veel televisieprogramma’s, films en computerspellen zijn zoals hierboven wordt beschreven. En bij de meeste gewelddadige computerspellen ‘spelen’ de kinderen dan zelf de held die het geweld mag uitoefenen om op een hoger ‘level’ te komen. Zolang kinderen met beide benen op de grond staan en weten dat het maar een film of een spelletje is, hoeven opvoeders niet ongerust te zijn. Maar als kinderen die grenzen niet kennen moeten ouders serieus rekening houden met geweldeffecten.
Gelukkig kunnen ouders de effecten van geweldbeelden beïnvloeden. Zo nu en dan een kritische opmerking als het er wel erg hard aan toe gaat, kan de media-effecten tegengaan. Daarnaast kunnen ouders een oogje houden op het soort speelgoed dat in huis komt (agressief of niet) en het voorbeeld geven dat er ook niet-agressieve programma’s en spelletjes zijn.

Ze weten veel meer
Soms wordt wel eens gezegd dat er voor kinderen geen mysteries meer zijn sinds de televisie, (spel-)computer en internet. Kinderen weten tegen­woordig veel meer over wat er gebeurt in de wereld. Toch betekent dat niet dat kinderen alles waarmee ze geconfronteerd worden ook even gemakkelijk begrijpen en willen zien. Als het echt te moei­lijk wordt haken kinderen snel af. Aan grof geweld, weinig verhullende erotiek of harde horror hebben basisschoolkinderen geen boodschap. Als ouders regelmatig met hun kinderen meekijken, zullen zij merken dat er nog genoeg mysteries overblijven voor kinderen en dat veel program­ma`s, computerspellen of sites een handig middel kunnen zijn om van alles te ontdekken.



Inhoudsopgave:
KennisMediagebruikInvloedenTipsMeer info