Column Mediagebruik

Prof. Peter Nikken ziet een toenemende zorg over het beeldschermgebruik van kinderen. Cijfers laten zien dat kinderen op steeds jongere leeftijd steeds meer tijd doorbrengen met allerlei soorten...
Richtlijnen Mediagebruik werken niet
Afspraak bij de huisarts voor uw peuter of kleuter; grote kans dat je als ouder je kind even laat spelen met de smartphone. Lekker makkelijk als je toch moet wachten. Spelenderwijs vermaakt je kind zich en leert 'ie ook nog wat als het mee zit. Of toch niet? Het is tijd voor andere ondersteuning bij mediaopvoeding.

Zorgen over steeds meer beeldschermgebruik op steeds jongere leeftijd
Er is een toenemende zorg over het beeldschermgebruik van kinderen. Cijfers laten zien dat kinderen op steeds jongere leeftijd steeds meer tijd doorbrengen met allerlei soorten beeldschermen; vooral de tablet en smartphone maken een enorme opmars. Bovendien veroveren de flikkerende schermen meer en meer het heilig domein van de kinderslaapkamer. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd vallen jonge kinderen steeds vaker in slaap na een geanimeerd verhaaltje op een scherm, in plaats van een voorgelezen avontuur. Kinderen komen minder aan spelen en bewegen toe; ze zitten tegenwoordig langer stil, starend naar een beeldscherm. Amerikaanse kinderartsen trokken in 2001 al aan de bel. Wijzend op een veelheid aan mogelijke risico’s van te veel televisiekijken (overgewicht, ADHD, afnemende schoolprestaties, slaapproblemen, depressie en zelfs tienerzwangerschap), kwamen ze met het advies dat kinderen onder de 2 jaar helemaal geen beeldschermen zouden moeten gebruiken en kinderen tot 12 jaar maximaal 2 uur per dag. Die cri de coeur bleef niet onopgemerkt. Australië, Canada en Frankrijk volgden met soortgelijke adviezen of zelfs wettelijke regelingen. Ook in Nederland zijn richtlijnen in de maak bij het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, specifiek gericht op het voorkomen en terugdringen van overgewicht, waarbij het advies van maximaal 2 uur beeldscherm per dag geldt. Daarnaast publiceerde het netwerk van mediawijzer.net dit voorjaar een white paper waarin ze hun zorgen over te veel mediagebruik door ukkies onderbouwen en adviseren om tablets en televisie zo veel mogelijk te beperken voor kinderen tot 6 jaar.

Tijdsadviezen werken niet in de praktijk
De vraag is of bovenstaande adviezen wel helpen? Willen en kunnen ouders het mediagebruik van hun kind wel reguleren met een kookwekker? Wie realistisch is en om zich heen kijkt ziet dat het niet werkt. Veel ouders laten hun jonge kinderen elke dag weer opnieuw beeldschermen gebruiken. Ouders zien de risico’s van het beeldschermgebruik niet bij hun kind. Zij geloven niet dat de hersenen van het jonge kind onomkeerbaar worden misvormd. Integendeel, veel ouders zijn apetrots dat die kleine vingertjes al zo handig allerlei apps op het beeldscherm naar voren kunnen toveren. Daarnaast hebben ouders dan de handen vrij om iets voor zichzelf of voor het gezin te doen. En last but not least; de commerciële druk op het gezin om media te gebruiken is immens. Bij evenementen als het WK voetbal schiet de verkoop van nieuwe televisietoestellen sky high. En elke dag weer worden we aangespoord om de nieuwste smartphone of tablet met een zo goedkoop mogelijk abonnement aan te schaffen. Je voelt je toch een loser als je als ouder niet meegaat met die beeldscherm-trend!

Tijd voor een nieuw type ouderondersteuning
Kinderen opvoeden met media in huis is de laatste jaren in sneltreinvaart veranderd. Het is daarom tijd om ook de boodschap aan ouders te herzien. In plaats van met richtlijnen rigoureus in te zoomen op wat slechte media voor kinderen zijn en een onrealistische tijdslimiet voor kinderen voor te stellen, is het veel beter om ouders van jonge kinderen te ondersteunen met positieve adviezen over mediagebruik. Ouders kunnen daar veel beter mee uit de voeten. Mijn tips:
  • Zorg voor heldere en gefundeerde adviezen over welke apps, kinderprogramma’s of websites goed zijn voor de peuter of kleuter. Welke ‘geschikte’ producties sluiten aan op de ontwikkelingsfase en helpen het kind om zichzelf en de wereld te ontdekken? Bij traditioneel speelgoed krijgen ouders ook zulke basisinformatie, waarom dan niet bij media?
  • Wijs ouders op hun eigen mediagedrag. Hoeveel tijd besteden ze zelf aan televisie kijken, computeren, Whatsappen of Facebook? Hoe vaak doen ze dat in de buurt van of samen met hun kinderen? En hoe denken ze zelf over lezen, vrij spel, wandelen en gezond bewegen? Ouders moeten weten welk voorbeeld ze daarmee aan hun kind geven.
  • Adviseer ouders om media vooral samen met het kind te gebruiken. Kinderen ‘leren’ vooral van apps of programma’s als ze dat samen doen met hun vader of moeder. Naast voorlezen, is het goed als ouders ook voor-spelen of voor-kijken. Door de juiste vragen te stellen, woordjes te herhalen en kinderen te laten raden, profiteren ze veel meer van die media.
  • Her-introduceer de schijf van vijf voor de dagbesteding van het kind. Wijs ouders op het belang van verschillende activiteiten die essentieel zijn voor de ontwikkeling van het jonge kind, bijvoorbeeld: slapen, actief-spelen en ontdekken, communicatie-interactie met anderen, ontspannen en leren-doen. Media kunnen hierbij geïntegreerd worden. Skypen met opa of oma of spelen en ontdekken met een puzzelgame hoort er gewoon bij.

Over de auteur:

Prof. dr. Peter Nikken (1960) is psycholoog en gespecialiseerd in de invloed van media op de ontwikkeling van kinderen. Hij is bijzonder hoogleraar Mediaopvoeding aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Daarnaast werkt hij bij het Nederlands Jeugdinstituut als expert op het gebied van kinderen en media. Peter Nikken is lid van verschillende adviesraden, onder andere voor NTR Peuter TV, Mijn Kind Online en is hij lid van de Wetenschapscommissie van NICAM/Kijkwijzer.
 

Recente nieuwsberichten

Classificatie Pietje Bell aangepast naar 9 jaar

De classificatie van de film Pietje Bell is door de streamingdienst aangepast naar 9 jaar in navolging van klachten. In de film komen beelden van geweld voor, waar kinderen bang van kunnen worden.

Lees verder

Kijkwijzer pictogrammen werken goed in Europa

Onderzoek onder Europese ouders wijst uit dat de Kijkwijzer pictogrammen ook goed werken in andere Europese landen. 

Lees verder

Alle leeftijden

Het leeftijdsadvies Alle leeftijden (AL) geeft aan dat een film, serie of televisieprogramma géén schadelijke beelden bevat.

Lees meer

6 jaar

Het leeftijdsadvies 6 jaar is ontwikkeld om jonge kinderen te beschermen tegen enge en gewelddadige beelden. Juist jongere kinderen kunnen daar gevoelig voor zijn.

Lees meer

9 jaar

Pas vanaf hun 9e begrijpen kinderen beter of een film of serie echt is. Sommige beelden krijgen daarom het leeftijdsadvies 9 jaar. 

Lees meer

12 jaar

Tussen de 10 en 12 jaar gaan kinderen op een andere manier naar de wereld kijken. Toch zijn deze kinderen nog makkelijker te beïnvloeden dan pubers. 

Lees meer

14 jaar

Op deze leeftijd gebruiken kinderen film en televisie steeds vaker om ‘sociale’ lessen te leren, bijvoorbeeld over hoe je jezelf bent of hoe je het beste met anderen om kunt gaan. Daarom kan het kijken naar gevaarlijk gedrag op deze leeftijd problemen veroorzaken.

Lees meer

16 jaar

Hoewel pubers van rond de 16 beter het verschil tussen goed en slecht begrijpen, betekent dat niet dat zij alle films en series zonder problemen kunnen volgen.

Lees meer

18 jaar

Het leeftijdsadvies 18 jaar geeft aan welke films en programma’s echt alléén voor volwassenen zijn.

Lees meer

Geweld

Kinderen die geweld zien, kunnen daar agressief of bang van worden. Of ze kunnen gemakkelijk over geweld gaan denken: het stompt ze af. Er spelen wel een aantal dingen mee, die bepalen hoe groot de kans op deze schadelijke gevolgen is. Bijvoorbeeld: hoe écht het geweld is, of er bloed te zien is, of dat het geweld beloond wordt.

Lees meer

Angst

Van enge beelden kunnen kinderen schrikken, bang en onrustig worden of zelfs langdurige angsten zoals nachtmerries krijgen. Hoe heftig deze effecten zijn, verschilt per persoon en per leeftijd.

Lees meer

Seks

Kinderen en jongeren die middenin hun (seksuele) ontwikkeling zitten, kunnen nog niet toe zijn aan het zien van seks. Ook kunnen ze het soms niet goed plaatsen. Kijkwijzer houdt hier rekening mee. Hoe duidelijk seks in beeld komt, bepaalt het uiteindelijke leeftijdsadvies.

Lees meer

Grof taalgebruik

Grof taalgebruik gaat over grove woorden, schuttingtaal, schelden of vloeken. Kinderen kunnen hier een voorbeeld aan nemen en het nadoen of overnemen.

Lees meer

Discriminatie

Discriminatie is elke uitspraak of uitdrukking die bepaalde (groepen) mensen als ‘minder’ afschildert, bijvoorbeeld op basis van huidskleur, religie, seksuele geaardheid, geslacht of gender, nationaliteit, etc. Als dit in een productie voorkomt en de discriminerende uitspraak of actie wordt niet direct afgekeurd of afgestraft, dan wordt het pictogram voor discriminatie getoond.

Lees meer

Roken, alcohol en drugs

Als in een film of serie harddrugs worden gebruikt, of (veel) alcohol, softdrugs of tabak, dan krijgt het een Kijkwijzer symbool voor roken, alcohol en drugs. Jongeren kunnen het als iets normaals gaan zien, of zelfs als iets om uit te proberen.

Lees meer

Geweld

De game bevat geweld. In spellen met PEGI 7 gaat het om niet-realistisch of niet-expliciet geweld. Games in de leeftijdscategorie PEGI 12 kunnen realistisch geweld bevatten tegen fantasiepersonages, en niet-realistisch geweld tegen menselijke personages. In games met een PEGI 16 of PEGI 18 zit steeds realistischer geweld, vaak met bloed.

Angst

Dit pictogram komt voor bij spellen met een PEGI 7-advies als ze beelden of geluiden bevatten die angstaanjagend kunnen zijn voor jongere kinderen. Als er wat heftigere horroreffecten voorkomen leidt dit tot een PEGI 12 of PEGI 16.

Seks

Als dit pictogram voorkomt bij een spel met een PEGI 12-advies, kunnen personages seksueel getinte opmerkingen maken of uitdagend poseren. Bij een PEGI 16 game kan er sprake zijn van erotisch naakt of seks (waarbij geslachtsdelen niet zichtbaar zijn). Bij PEGI 18 wijst dit pictogram op expliciete seksuele activiteit. Aan beelden van niet-seksueel naakt hangt géén leeftijdsadvies.

Drugs

De game toont of verwijst naar het gebruik van illegale drugs, alcohol of tabak. Games met dit inhoudspictogram krijgen altijd het leeftijdsadvies PEGI 16 of PEGI 18.

Discriminatie

Als dit pictogram voorkomt, bevat een spel etnische, religieuze, nationalistische of andere stereotypes die aanzetten tot haat. Dit soort inhoud krijgt altijd een PEGI 18-classificatie en is in veel gevallen strafbaar.

Grof taalgebruik

Een game met dit pictogram bevat grof taalgebruik. In tegenstelling tot Kijkwijzer, waarbij grof taalgebruik niet tot een bepaalde leeftijd leidt, zorgt het bij PEGI voor een PEGI 12, PEGI 16 of PEGI 18. 

PEGI 3

PEGI 3 games zijn geschikt voor alle leeftijden. Een héél milde vorm van geweld kan voorkomen. De game bevat geen geluiden of beelden die jonge kinderen bang kunnen maken. Er is geen grof taalgebruik te horen of te lezen.

PEGI 7

Games met beelden of geluiden die angstaanjagend kunnen zijn voor jongere kinderen, vallen in deze categorie. Een heel milde vorm van geweld (niet-realistisch geweld, zonder al te veel details) kan voorkomen in een game met een PEGI 7 advies.

PEGI 12

Games met iets explicieter geweld tegen fantasiepersonages, of met niet-realistisch geweld tegen menselijke personages, krijgen een PEGI 12 advies. Er kunnen wat scheldwoorden in zitten, of een beetje schunnige opmerkingen. Er komt geen seks in voor.

PEGI 16

Games krijgen een PEGI 16 advies als er geweld voorkomt dat er realistisch uitziet. Een personage reageert dan zoals iemand in het echt ook zou reageren op geweld. Ook kan er grof taalgebruik voorkomen, of seks, of het gebruik van alcohol, drugs en tabak.

PEGI 18

PEGI 18 wordt gebruikt wanneer het gaat om grof geweld, zinloos geweld, of geweld tegen weerloze personages (zoals kinderen of gijzelaars). De verheerlijking van illegaal drugsgebruik, gesimuleerd gokken, en expliciete seksuele activiteit leiden ook tot PEGI 18.

Gokken

De game bevat elementen die gokken aanmoedigen en aanleren. Het gaat hierbij om kansspelen die normaal gesproken voorkomen in casino's of speelzalen. Een aantal oudere spellen hebben dit pictogram in combinatie met een PEGI 12 of PEGI 16, maar sinds 2020 krijgen nieuwe spellen met dit soort inhoud altijd PEGI 18.

In-game aankopen

De game biedt spelers de mogelijkheid om digitale spullen of diensten te kopen met echt geld. Denk hierbij aan bonus levels of kleding voor je personage, maar ook aan virtuele munten of het uitschakelen van advertenties. 

Selecteer een taal