Column

Een column over mediawijsheid in de praktijk.

Mediawijsheid


Daar stond ik dan... In een grote aula, klaar om vol enthousiasme te gaan presenteren over Mediasmarties. Het was wel even een rit naar Franeker, maar gezien mijn Friese roots leek het minder het einde van de wereld dan Obbicht en Oost-Souburg. De ouderavond in Franeker zou om 20.00 uur beginnen, maar met nog geen vijf minuten te gaan zaten er nog maar tien ouders in de zaal...

Mediasmarties startte in 2009 als een pilotproject in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Omdat Kijkwijzer zich alleen richt op de mogelijke schadelijkheid van audiovisuele media, was het doel van Mediasmarties het ontwikkelen van een systeem dat advies geeft over de geschiktheid van media voor kinderen. Na twee jaar kreeg Mediasmarties steeds meer vorm en hadden we echt iets om te presenteren. Tijd dus om de boer op te gaan met ouderavonden op scholen, kinderdagverblijven en presentaties op PABO’s. Omdat we gesubsidieerd waren, konden we gratis ouderavonden organiseren. Scholen en kinderdagverblijven met beperkte budgetten gingen hier gretig op in. Het bijzondere was dat de meeste aanvragen voor presentaties uit de verre uithoeken kwamen, met als gevolg dat ik samen met mijn collega of alleen door heel Nederland toerde.

Media-opvoeding, zoals de aanpak van Mediasmarties, stond niet bovenaan het opvoedingslijstje bij ouders. Ouders waren wel heel erg bezorgd over de gevaren van media: banga-lijsten, social media en de privacy van kinderen op internet. In Franeker stond ik dus uiteindelijk voor vijftien mensen mijn presentatie te houden (op een school van ongeveer 300 leerlingen). Dit was helaas geen uitzondering. Na afloop waren mensen echter altijd enthousiast: “Hier hadden meer mensen bij moeten zijn” of “Ik wist helemaal niet dat Mediasmarties bestond, wat een onzettend goed initiatief. Kunnen jullie niet meer adverteren op televisie?” Ja, dat had ik ook wel gewild en dan stond ik ook niet op een woensdagavond in Franeker voor anderhalve man en een paardenkop een presentatie te houden. Maar goed, het was zoals altijd weer erg leuk om te doen en door de positieve reacties ging ik om 22.30 uur ’s avonds toch tevreden naar huis.

De volgende dag voelde het alsof mijn werk van de vorige avond in Franeker compleet zinloos was geweest. Mijn eigen schoonmoeder kocht namelijk Call of Duty Black Ops (PEGI rating 18) voor haar kleinzoon van 10 jaar. Toen ik haar vroeg hoe ze die 18, die met koeienletters op de voorkant van de hoes staat, had kunnen missen, was haar antwoord: “Ja maar hij wilde dat spel zo graag.” Qua mediawijsheid is er dus nog een lange weg te gaan.

Over de auteur:
Wieteke Jongbloed studeerde in 2006 af in de afstudeerrichting Media Entertainment binnen de opleiding Communicatiewetenschap op de UvA. Op dit moment werkt ze als projectmedewerker voor Kijkwijzer. Mediasmarties is sinds 2013 geen subsidieproject meer maar is overgenomen door productiebedrijf JVtv.

Deze column verscheen in het blad 'Medium' van de opleiding Communicatiewetenschap in juni 2014.

Recente nieuwsberichten

Classificatie Pietje Bell aangepast naar 9 jaar

De classificatie van de film Pietje Bell is door de streamingdienst aangepast naar 9 jaar in navolging van klachten. In de film komen beelden van geweld voor, waar kinderen bang van kunnen worden.

Lees verder

Kijkwijzer pictogrammen werken goed in Europa

Onderzoek onder Europese ouders wijst uit dat de Kijkwijzer pictogrammen ook goed werken in andere Europese landen. 

Lees verder

Alle leeftijden

Het leeftijdsadvies Alle leeftijden (AL) geeft aan dat een film, serie of televisieprogramma géén schadelijke beelden bevat.

Lees meer

6 jaar

Het leeftijdsadvies 6 jaar is ontwikkeld om jonge kinderen te beschermen tegen enge en gewelddadige beelden. Juist jongere kinderen kunnen daar gevoelig voor zijn.

Lees meer

9 jaar

Pas vanaf hun 9e begrijpen kinderen beter of een film of serie echt is. Sommige beelden krijgen daarom het leeftijdsadvies 9 jaar. 

Lees meer

12 jaar

Tussen de 10 en 12 jaar gaan kinderen op een andere manier naar de wereld kijken. Toch zijn deze kinderen nog makkelijker te beïnvloeden dan pubers. 

Lees meer

14 jaar

Op deze leeftijd gebruiken kinderen film en televisie steeds vaker om ‘sociale’ lessen te leren, bijvoorbeeld over hoe je jezelf bent of hoe je het beste met anderen om kunt gaan. Daarom kan het kijken naar gevaarlijk gedrag op deze leeftijd problemen veroorzaken.

Lees meer

16 jaar

Hoewel pubers van rond de 16 beter het verschil tussen goed en slecht begrijpen, betekent dat niet dat zij alle films en series zonder problemen kunnen volgen.

Lees meer

18 jaar

Het leeftijdsadvies 18 jaar geeft aan welke films en programma’s echt alléén voor volwassenen zijn.

Lees meer

Geweld

Kinderen die geweld zien, kunnen daar agressief of bang van worden. Of ze kunnen gemakkelijk over geweld gaan denken: het stompt ze af. Er spelen wel een aantal dingen mee, die bepalen hoe groot de kans op deze schadelijke gevolgen is. Bijvoorbeeld: hoe écht het geweld is, of er bloed te zien is, of dat het geweld beloond wordt.

Lees meer

Angst

Van enge beelden kunnen kinderen schrikken, bang en onrustig worden of zelfs langdurige angsten zoals nachtmerries krijgen. Hoe heftig deze effecten zijn, verschilt per persoon en per leeftijd.

Lees meer

Seks

Kinderen en jongeren die middenin hun (seksuele) ontwikkeling zitten, kunnen nog niet toe zijn aan het zien van seks. Ook kunnen ze het soms niet goed plaatsen. Kijkwijzer houdt hier rekening mee. Hoe duidelijk seks in beeld komt, bepaalt het uiteindelijke leeftijdsadvies.

Lees meer

Grof taalgebruik

Grof taalgebruik gaat over grove woorden, schuttingtaal, schelden of vloeken. Kinderen kunnen hier een voorbeeld aan nemen en het nadoen of overnemen.

Lees meer

Discriminatie

Discriminatie is elke uitspraak of uitdrukking die bepaalde (groepen) mensen als ‘minder’ afschildert, bijvoorbeeld op basis van huidskleur, religie, seksuele geaardheid, geslacht of gender, nationaliteit, etc. Als dit in een productie voorkomt en de discriminerende uitspraak of actie wordt niet direct afgekeurd of afgestraft, dan wordt het pictogram voor discriminatie getoond.

Lees meer

Roken, alcohol en drugs

Als in een film of serie harddrugs worden gebruikt, of (veel) alcohol, softdrugs of tabak, dan krijgt het een Kijkwijzer symbool voor roken, alcohol en drugs. Jongeren kunnen het als iets normaals gaan zien, of zelfs als iets om uit te proberen.

Lees meer

Geweld

De game bevat geweld. In spellen met PEGI 7 gaat het om niet-realistisch of niet-expliciet geweld. Games in de leeftijdscategorie PEGI 12 kunnen realistisch geweld bevatten tegen fantasiepersonages, en niet-realistisch geweld tegen menselijke personages. In games met een PEGI 16 of PEGI 18 zit steeds realistischer geweld, vaak met bloed.

Angst

Dit pictogram komt voor bij spellen met een PEGI 7-advies als ze beelden of geluiden bevatten die angstaanjagend kunnen zijn voor jongere kinderen. Als er wat heftigere horroreffecten voorkomen leidt dit tot een PEGI 12 of PEGI 16.

Seks

Als dit pictogram voorkomt bij een spel met een PEGI 12-advies, kunnen personages seksueel getinte opmerkingen maken of uitdagend poseren. Bij een PEGI 16 game kan er sprake zijn van erotisch naakt of seks (waarbij geslachtsdelen niet zichtbaar zijn). Bij PEGI 18 wijst dit pictogram op expliciete seksuele activiteit. Aan beelden van niet-seksueel naakt hangt géén leeftijdsadvies.

Drugs

De game toont of verwijst naar het gebruik van illegale drugs, alcohol of tabak. Games met dit inhoudspictogram krijgen altijd het leeftijdsadvies PEGI 16 of PEGI 18.

Discriminatie

Als dit pictogram voorkomt, bevat een spel etnische, religieuze, nationalistische of andere stereotypes die aanzetten tot haat. Dit soort inhoud krijgt altijd een PEGI 18-classificatie en is in veel gevallen strafbaar.

Grof taalgebruik

Een game met dit pictogram bevat grof taalgebruik. In tegenstelling tot Kijkwijzer, waarbij grof taalgebruik niet tot een bepaalde leeftijd leidt, zorgt het bij PEGI voor een PEGI 12, PEGI 16 of PEGI 18. 

PEGI 3

PEGI 3 games zijn geschikt voor alle leeftijden. Een héél milde vorm van geweld kan voorkomen. De game bevat geen geluiden of beelden die jonge kinderen bang kunnen maken. Er is geen grof taalgebruik te horen of te lezen.

PEGI 7

Games met beelden of geluiden die angstaanjagend kunnen zijn voor jongere kinderen, vallen in deze categorie. Een heel milde vorm van geweld (niet-realistisch geweld, zonder al te veel details) kan voorkomen in een game met een PEGI 7 advies.

PEGI 12

Games met iets explicieter geweld tegen fantasiepersonages, of met niet-realistisch geweld tegen menselijke personages, krijgen een PEGI 12 advies. Er kunnen wat scheldwoorden in zitten, of een beetje schunnige opmerkingen. Er komt geen seks in voor.

PEGI 16

Games krijgen een PEGI 16 advies als er geweld voorkomt dat er realistisch uitziet. Een personage reageert dan zoals iemand in het echt ook zou reageren op geweld. Ook kan er grof taalgebruik voorkomen, of seks, of het gebruik van alcohol, drugs en tabak.

PEGI 18

PEGI 18 wordt gebruikt wanneer het gaat om grof geweld, zinloos geweld, of geweld tegen weerloze personages (zoals kinderen of gijzelaars). De verheerlijking van illegaal drugsgebruik, gesimuleerd gokken, en expliciete seksuele activiteit leiden ook tot PEGI 18.

Gokken

De game bevat elementen die gokken aanmoedigen en aanleren. Het gaat hierbij om kansspelen die normaal gesproken voorkomen in casino's of speelzalen. Een aantal oudere spellen hebben dit pictogram in combinatie met een PEGI 12 of PEGI 16, maar sinds 2020 krijgen nieuwe spellen met dit soort inhoud altijd PEGI 18.

In-game aankopen

De game biedt spelers de mogelijkheid om digitale spullen of diensten te kopen met echt geld. Denk hierbij aan bonus levels of kleding voor je personage, maar ook aan virtuele munten of het uitschakelen van advertenties. 

Selecteer een taal